.:Wargaming Zone:. - serwis wargamingowy - .:Artykuł - Armia pruska w przededniu wojny z Francj? (1870 r.):.
Wargaming Zone     
Wtorek godzina 14:12,
27 czerwiec 2017

Armia pruska w przededniu wojny z Francj? (1870 r.)
Data: Śr 22 Wrz, 2004
Autor: Pawe? Zatryb
W 1870 r. po przeprowadzeniu powszechnej mobilizacji armia pruska liczy?a w armii czynnej (wraz z rezerwami) oko?o 730 000 ?o?nierzy oraz prawie 210 tysi?cy ?o?nierzy Landwery

Wst?p

Piechota

Kawaleria

Artyleria

S?u?by

Oddzia?y rezerwowe

Bibliografia



Wst?p

W 1870 r. po przeprowadzeniu powszechnej mobilizacji armia pruska[1] liczy?a w armii czynnej (wraz z rezerwami) oko?o 730 000 ?o?nierzy oraz prawie 210 tysi?cy ?o?nierzy Landwery. Z tej liczby do bezpo?rednich dzia?a? bojowych przeciwko Francji przeznaczono prawie 630 tysi?cy ?o?nierzy wyposa?onych w 1480 dzia?. Armia pruska by?a oparta na powszechnym poborze. Trwaj?cej 3 lata s?u?bie wojskowej podlegali wszyscy zdolni do noszenia broni m??czy?ni niezale?nie od pochodzenia czy posiadanego maj?tku. Po odbyciu s?u?by zasadniczej przez okres 4 lat ka?dy rezerwista nale?a? do tzw. czynnej rezerwy, a potem przez 27 lat mg? by? powo?any w przypadku wojny do s?u?by w Landwerze.

Korpus oficerski i podoficerski mia? zawodowy charakter. Przewa?aj?ca wi?kszo?? oficerw pochodzi?a ze szlachty i by?a absolwentami szk? wojskowych. Oko?o 8% oficerw by?o pochodzenia polskiego. Podoficerowie rekrutowali si? spo?rd ?o?nierzy s?u?by zasadniczej, ktrzy po odbyciu trwaj?cej 3 lata s?u?by nadterminowej zdali wymagany egzamin. Poziom wyszkolenia kadry oficerskiej i podoficerskiej by? wysoki. Zgodnie z surowo przestrzegan? zasad? nikt nie mg? awansowa? powy?ej stopnia majora je?li nie uko?czy? Wy?szej Akademii Wojskowej (od tej zasady odchodzono jednak w przypadku przedstawicieli licznych niemieckich rodw ksi???cych). Wysokie wymagania stawiane wy?szym oficerom powodowa?y, ?e ich poziom wiedzy fachowej by? bardzo wysoki i na jednakowym poziomie. Wielu oficerw i podoficerw mia?o do?wiadczenie bojowe wyniesione z wojny z Dani? w 1864 r. oraz wojny z Austri? w 1866 r.

Przygotowuj?c si? do walki o hegemoni? w Europie w latach sze??dziesi?tych XIX wieku armia pruska zosta?a bardzo powa?nie rozbudowana i zmodernizowana. Liczna, dobrze uzbrojona, dysponuj?ca ?wietnym sztabem i dowodzona przez do?wiadczonych genera?w by?a – jak mia?a pokaza? nadchodz?ca wojna – niezwykle skutecznym narz?dziem wojny.

Armia pruska sk?ada?a si? z czterech rodzajw broni; piechoty, kawalerii, artylerii i wojsk technicznych.



Piechota

Piechota liniowa z?o?ona by?a z 96 pu?kw. Zadania dawnej lekkiej piechoty wykonywa?y bataliony jegrw, ktrych w 1870 r. by?o 11. Nawi?zuj?c do tradycji historycznych, w 1860 r. pu?ki o numerach 1 – 12 otrzyma?y nazw? grenadierskich, a pu?ki nr 33 – 40 (a od 1867 r. tak?e nr 73, 80 i 86) fizylierskich. Pozosta?e pu?ki nazywano muszkieterskimi lub po prostu pu?kami piechoty. Niezale?nie od numeracji i powy?szej terminologii cz?sto poszczeglne regimenty by?y okre?lane nazw? prowincji w ktrej by?y rekrutowane i kolejnym numerem, np. 4 brandenburski pu?k muszkieterw.

Ka?dy pu?k piechoty sk?ada? si? ze sztabu oraz 3 batalionw. W pu?kach grenadierskich i muszkieterskich pierwsze dwa bataliony okre?lano jako muszkieterskie (lub grenadierskie) a trzeci jako fizylierski. W pu?kach fizylierskich wszystkie baony by?y fizylierskie. Ka?dy batalion mia? 4 kompanie bojowe. Kompania liczy?a 4 oficerw oraz 250 podoficerw i ?o?nierzy. W batalionie by?o 18 oficerw i 1002 ?o?nierzy, a w pu?ku 70 oficerw i 3000 "czynnych bagnetw" oraz 15 oficerw i oko?o 250 ?o?nierzy – nie kombatantw (orkiestra, pododdzia? sanitarny, obs?uga taborw). Oprcz tego ka?dy pu?k dysponowa? pododdzia?em szkolnym, pozostaj?cym na sta?e w garnizonie, ktrego zadaniem by?o szkolenie rekrutw i dostarczanie uzupe?nie? regimentowi w polu.

Bataliony jegrw sk?ada?y si? tak?e z 4 kompanii. Stan ka?dego batalionu wynosi? 1054 oficerw i ?o?nierzy. Baonw Jegrw nie ??czono w wi?ksze jednostki taktyczne. Teoretycznie do ka?dej dywizji piechoty przydzielano batalion jegierski.

Liniowa dywizja by?a z?o?ona z dwch dwupu?kowych brygad oraz batalionu jegrw, w praktyce ponad po?owa pruskich dywizji nie mia?a przydzielonego batalionu jegierskiego.

Piechot? oprcz jednostek liniowych tworzy?y dwie dywizje Gwardii. Pierwsza dywizja sk?ada?a si? z 4 pu?kw Gwardii Pieszej, Pu?ku Fizylierw Gwardii oraz baonu Jegrw Gwardii, natomiast druga dywizja mia?a 4 pu?ki Grenadierw Gwardii oraz batalion Strzelcw Gwardii. Organizacja i liczebno?? pododdzia?w gwardyjskich by?a taka sama jak w piechocie liniowej.

Ubiorem pruskiej piechoty by?y granatowe kurtki oraz ciemnoszare spodnie (w gwardii ciemnogranatowe). Na g?owach ?o?nierze nosili skrzane, wzmacniane elementami metalowymi kaski wzr 1860 lub nowsze wz. M1867 popularnie okre?lane jako pikielhauby. Ubir ?o?nierza uzupe?nia? d?ugi ciemnoszary p?aszcz. Odmiennie byli umundurowani jegrzy. Nosili zielone kurtki i ciemnoszare spodnie (w gwardii spodnie by?y ciemnogranatowe). G?owy strzelcw chroni?y skrzane czaka wysoko?ci oko?o 20 cm o kszta?cie ?ci?tego sto?ka.

Uzbrojenie piechoty stanowi?y jednostrza?owe odtylcowe karabiny systemu Dreyse ze wzgl?du na kszta?t iglicy nazywane powszechnie "Iglicwkami". Na wyposa?eniu by?y a? trzy wzory tej broni: cztery regimenty Gwardii Pieszej oraz pu?ki o numerach 1-32 by?y uzbrojone w model M1862, regiment Fizylierw Gwardii oraz 11 pu?kw fizylierw w model M1860, natomiast cztery pu?ki Grenadierw Gwardii, pozosta?e pu?ki liniowe i bataliony Landwery posiada?y model M1841. Bataliony jegierskie otrzyma?y skrcon? wersje tego karabinu nazywan? Dreyse M1865. Karabin ten zosta? skonstruowany przez Johanna Dreyse w 1841 r. na wyposa?enie armii pruskiej wszed? w 1848 r. By?a to pierwsza na ?wiecie odtylcowa bro? wprowadzona masowo do uzbrojenia. Karabin mia? kaliber 15,43 mm i teoretyczny zasi?g strza?u wynosz?cy 600 metrw. ?adowany odtylcowo przez zamek zapewnia? przewag? szybko?ci strzelania nad karabinami ?adowanymi przez luf?. M1841 Dreyse nie by? jednak wolny od wad: podstawow? by?a nieszczelno?? zamka, co powodowa?o uciekanie gazw prochowych w momencie strza?u i w efekcie bardzo powa?nie ogranicza?o zasi?g strza?u. W kolejnych wersjach starano si? wyeliminowa? t? wad?, ale bez wi?kszego powodzenia. W rezultacie w zale?no?ci od wersji praktyczny zasi?g pruskiej "Iglicwki" wynosi? 275 – 350 metrw. Oprcz karabinu ka?dy ?o?nierz dysponowa? d?ugim p?askim bagnetem wz. M1841 lub M1862 oraz szabl? – tasakiem M1852. Jegrzy mi?li 50 cm bagnety "my?liwskie" i nie posiadali szabel. Regulaminowo oficerowie byli uzbrojeni w szable oraz krtk? bro? paln? (pistolety kapiszonowe lub prywatne rewolwery). Piechota uwa?ana by? za dobrze wyszkolon? ogniowo i do walki wr?cz.

Podstawowym szykiem bojowym piechoty pruskiej by?a kolumna kompanii. Ka?da kompania ustawia?a si? w szyku o szeroko?ci jednego plutonu (pluton sta? w 3 szeregach). Kompanie ustawiano obok siebie, lub - rzadziej - jedna za drug?. Jedna kompania (czasem 2) by?a rozwijana w tyralier? przed frontem batalionu jako os?ona. Do walki ogniowej piechot? rozwijano w 3 szeregow? lini?, a przeciwko kawalerii tworzono czworobok. Jegrzy walczyli z regu?y w tyralierach, bardzo rzadko w szyku zwartym. Szkolono ich do wykorzystywania w?a?ciwo?ci terenu. Ich podstawowym zadaniem by?o n?kanie przeciwnika ogniem z du?ej odleg?o?ci, eliminowanie oficerw i sygnalistw. Przyj?ta taktyka walki by?a ofensywna: po obezw?adnieniu nieprzyjaciela ogniem artyleryjskim piechota rusza?a szybko do przodu celem osi?gni?cia dystansu pozwalaj?cego na skuteczne u?ycie w?asnej broni palnej lub wykonanie szturmu na bagnety. Mimo przewagi ogniowej piechoty francuskiej powoduj?cej u Prusakw wielkie straty taktyka okaza?a si? skuteczna.

Po wybuchu wojny w pierwszym rzucie sformowano 11 korpusw liniowych oraz korpus gwardii. Korpus tworzy?y 2 dywizje piechoty oraz jednostki kawalerii i artylerii (o czym dalej). Ca?o?? si? pruskich podzielono na trzy armie polowe.



Kawaleria

Kawaleria dzieli?a si? na pu?ki kirasjerskie, drago?skie, u?a?skie i huzarskie. Pu?ki kirasjerw w liczbie 8 by?y zaliczane do jazdy ci??kiej. Formacja ta by?a wyposa?ona w kirysy i uzbrojona w pa?asze (r?ne modele w zale?no?ci od pu?ku, wszystkie produkcji fabryki w Solingen) oraz pistolety kapiszonowe wzr 1850 .(oficerowie najcz??ciej posiadali prywatne rewolwery). Do kawalerii liniowej zaliczano 19 pu?kw dragonw. Dragoni dysponowali szablami wzoru M1852 i gwintowanymi karabinkami kawaleryjskimi wzoru 1857 (odtylcowe, o zasi?gu oko?o 250 metrw). W sk?ad lekkiej kawalerii wchodzi?o 16 pu?kw u?anw i 16 pu?kw huzarw. Uzbrojenie u?anw stanowi?y lance, szable M1852 i pistolet kapiszonowe M1850. Huzarzy posiadali identyczne szable i karabinki kawaleryjskie jak dragoni. Oddzieln? formacj? kawalerii by?y jednostki jazdy Gwardii. By?y to dwa pu?ki kirasjerw, dwa pu?ki drago?skie, trzy u?a?skie i pu?k huzarw.

Pu?ki kawalerii mia?y po 4 szwadrony bojowe oraz jeden zak?adowy i liczy?y etatowo 988 ?o?nierzy, z tego 704 "do boju".

Do ka?dej dywizji piechoty dodawano jeden pu?k kawalerii: drago?ski, u?a?ski lub huzarski.

Jednostk? bojow? wy?szego szczebla by?a brygada o dwch lub trzech pu?kach, a najwi?ksz? dywizja (rwnie? dwu lub trzy brygadowa). Nie tworzono brygad z jednego rodzaju kawalerii (wyj?tek stanowi?a Gwardia): w brygadach by?y wi?c zarwno pu?ki kirasjerskie czy drago?skie, jak i u?a?skie lub huzarskie. Kawaleria Gwardii by?a skupiona w jednej dywizji (oprcz przydzielonych do dywizji pieszych pu?ku huzarskiego i 2 pu?ku u?anw Gwardii). Og?em – niezale?nie od kawalerii przydzielonej formacjom pieszym - wystawiono 6 dywizji kawalerii oraz dywizje kawalerii Gwardii. W zale?no?ci od potrzeb dywizj? kawalerii przydzielano konkretnemu korpusowi piechoty lub dzia?a?y one niezale?nie pod bezpo?rednim dowdztwem szczebla armii.

Barw? ubioru kawalerzystw by? bia?y u kirasjerw i b??kitny u dragonw. U?ani mi?li mundury w kolorze granatowym, a huzarzy r?nej barwy w zale?no?ci od regimentu. Dodatkowo kurtki huzarskie by?y ozdobione szamerunkiem. Ochron? g?owy stanowi? metalowy kask wzoru M1867 u kirasjerw, analogiczny jak w piechocie skrzany kask w dragonach, skrzana czapka u?a?ska w pu?kach u?a?skich oraz cylindryczne (bardzo podobne do polskich czapek tzw. batorwek) lub sto?kowe czako w pu?kach huzarw.

Zgodnie z wczesnymi zasadami taktycznymi jednostki kawalerii mia?y by? wykorzystywane do prze?amywania szykw przeciwnika, a lekka kawaleria dodatkowo do zada? rozpoznawczych i os?onowych.

Szykiem manewrowym kawalerii by?a kolumna kompanii lub szwadronw. Szar?owano w szyku rozwini?tym - dwulinii. W walce indywidualnej stosowano szyk rozproszony. Pruska kawaleria by?a przez znawcw tej broni uwa?ana za dobrze wyszkolon?, ale ust?puj?c? francuskiej. Wojna mia?a pokaza?, ?e opinia o przewadze kawalerii francuskiej nie by?a zgodna z prawd?.



Artyleria

Artyleria sk?ada?a si? z 11 pu?kw. Ka?dy pu?k z?o?ony by? z 5 dywizjonw: trzech artylerii pieszej, jednego konnej i jednego rezerwowego. Dywizjon artylerii pieszej tworzy?y cztery baterie po 4 dzia?a. W ka?dej baterii pieszej by?y dwie armaty 6-funtowe (kaliber 98mm) oraz 2 armaty 4-funtowe (kaliber 80mm). Dywizjon artylerii konnej sk?ada? si? z trzech baterii 6-cio dzia?owych wyposa?onych w armaty 4-funtowe. Dywizjon rezerwowy mia? jedn? bateri? piesz?, jedn? konn? i jedn? artylerii ci??kiej (6 dzia? 12 funtowych kaliber 140mm). W sk?ad ka?dego pu?ku wchodzi?y rwnie? kolumny amunicyjne w liczbie 9. Pi?? z nich transportowa?o amunicj? dla artylerii, a cztery dla piechoty. Artyleria obl??nicza by?a formowana w 4 bateryjne dywizjony. Armaty polowe b?d?ce na wyposa?eniu armii pruskiej nale?a?y do najnowocze?niejszych na ?wiecie. By?y to gwintowane, odtylcowo ?adowane stalowe armaty produkcji koncernu Kruppa. Dysponowano armatami 4-,6-,12-,24-funtowymi. W artylerii obl??niczej stosowano rwnie? armaty starego wzoru (odprzodkowe) 48- i 68-funtowe oraz haubice i mo?dzierze r?nych wagomiarw. Ka?da dywizja piechoty dysponowa?a dywizjonem artylerii pieszej, a ka?da dywizja kawalerii 1 – 2 bateriami artylerii konnej. Artylerie korpu?n? tworzy? dywizjon artylerii pieszej oraz 1 – 2 baterie konne. Artyleria ci??ka i obl??nicza by?a zgrupowana w rezerwach armijnych lub wchodzi?a w sk?ad odwodw naczelnego dowdztwa. Maksymalny zasi?g strza?u armaty 4 funtowej wynosi? 4400 metrw, a 6 - funtwki 5400 m.

Stosowano trzy typy amunicji artyleryjskiej: granaty, szrapnele oraz kartacze. Czynnikiem zapewniaj?cym Prusakom przewag? nad artyleri? francusk? by? jednak nie zasi?g dzia?, ale ich szybkostrzelno?? i celno??. Artylerzy?ci byli umundurowani i wyposa?eni jak piechota liniowa (m.in. w skrzany he?m wzoru M1867). Indywidualne uzbrojenie artylerzystw pieszych stanowi?y szable – tasaki wzr M1852. Co 16 z nich by? wyposa?ony w karabinek kawaleryjski. Artylerzy?ci konni dysponowali szablami kawaleryjskimi oraz pistoletami kapiszonowymi wz. M1850. Poziom wyszkolenia oficerw i ?o?nierzy artylerii by? bardzo wysoki. Mimo dobrych za?o?e? taktycznych u?ycia artylerii oraz przewagi jako?ciowej w?asnych dzia? nad artyleri? francusk? Prusacy nie ustrzegli si? od du?ych strat w tym rodzaju broni. Wynika?o to z faktu, ?e – nie znaj?c zasi?gu francuskiego karabinu typu Chassepot wz. 1866 – w trakcie bitew toczonych w sierpniu 1870 r. ustawiali swoje dzia?a zbyt blisko pozycji przeciwnika nara?aj?c obs?ugi na skuteczny ogie? francuskiej piechoty.



S?u?by

S?u?by techniczne tworzy?y jednostki saperskie, poci?gw (taborw) oraz telegraficzne. Podstawowym szczeblem organizacyjnym w tych jednostkach by? 4 kompanijny batalion. Do ka?dej dywizji piechoty przydzielano kompanie saperw. Ka?dy korpus dysponowa? w?asnym batalionem poci?gw oraz pododdzia?em ??czno?ci (telegraf polowy). W ka?dej dywizji istnia? tak?e pododdzia? kolejowy odpowiedzialny za za?adunek i roz?adunek oraz czuwaj?cy nad porz?dkiem w trakcie transportu kolej?.



Oddzia?y rezerwowe

Wojska rezerwowe sk?ada?y si? z dwch rodzajw: rezerwy kawalerii oraz Landwery.

Po zako?czeniu wojny z Austri? w 1866 r. rozwi?zano jednostki kawalerii Landwery uwa?aj?c, ?e s? one zbyt s?abo wyszkolone. W rok p?niej przyj?to zasad?, ?e w przypadku mobilizacji ze szwadronw zak?adowych i nadwy?ek rezerwistw regimentw kawalerii b?d? tworzone rezerwowe pu?ki kawalerii. W 1870 r. utworzono w ten sposb trzy pu?ki dragonw, sze?? pu?kw huzarskich i siedem pu?kw u?a?skich. Ich etaty i uzbrojenie by?y teoretycznie analogiczne jak w przypadku jednostek pierwszoliniowych (nie mia?u jednak szwadronu zak?adowego). Po dwa pu?ki rezerwowej kawalerii zosta?y przydzielone w trakcie walk do korpusw liniowych nr I – VIII. Pu?ki kirasjerskie wystawi?y dwa regimenty rezerwowe ci??kiej kawalerii, ktre wed?ug cz??ci ?rde? nie posiada?y kirysw i w zwi?zku z tym by?y niekiedy nazywane rajtarskimi. Skierowanie do Francji pod koniec 1870 r. nie wzi??y udzia?u w powa?niejszych walkach.

W 1868 r. dokonano reformy organizacyjnej jednostek pieszych Landwery. Polega?a ona na tym, ?e zarzucono dotychczasowy system tworzenia tej formacji zgodnie z ktrym ka?da prowincja wystawia?a w zale?no?ci od mo?liwo?ci demograficznych 2 – 6 trzybatalionowych pu?kw. W zamian wprowadzono zasad?, ?e przy ka?dym pu?ku grenadierw tworzono dwa bataliony Landwery, a przy ka?dym pozosta?ym pu?ku piechoty jeden batalion Landwery (dodatkowo przy gwardii formowano cztery bataliony Landwery). Przy nowym systemie formowane jednostki Landwery korzysta?y z pomocy kadr zak?adw macierzystego pu?ku, a wi?kszo?? ?o?nierzy batalionu Landwery stanowili byli ?o?nierze tego pu?ku. Zasada ta ?wietnie sprawdzi?a si? w 1870 r. pozwoli?a bowiem na szybsze ni? dotychczas zmobilizowanie batalionw Landwery, a utworzone jednostki by?y spjniejsze wewn?trznie. ??cznie wystawiono 147 batalionw Landwery, z ktrych 121 wys?ano do Francji. Wy?sz? jednostk? taktyczno–organizacyjn? Landwery by? pu?k o 3 batalionach. Landwerzy?ci byli umundurowani jak piechota liniowa, jedynym wyj?tkiem by?o to, ?e zamiast pikielhaub nosili czaka, jak ?o?nierze batalionw jegrw. Oprcz jednostek piechoty z ?o?nierzy Landwery utworzono kilka batalionw saperskich i poci?gowych.



Bibliografia:

1. M. Solka, German Armies 1870 – 1871 (1) – Prussia, Londyn 2004

2. P. Elliot – Wright, End of the Second Empire, Londyn 1993

3. M. Howard,The Franco – Prussian War, Londyn 1991

4. R. Holmes, The Road to Sedan, Londyn 1984

5. F. Myatt, Bro? strzelecka XIX wieku, Warszawa 1995



Przypisy:

[1] Przez "armie prusk?" nale?y tu rozumie? formacj? z Krlestwa Prus oraz mniejszych pa?stw niemieckich skupionych w Konfederacji P?nocnoniemieckiej, formalnie niepodleg?ych, ale w praktyce pozostaj?cych pod w?adz? Prus. Armia saska, bawarska, wirtemberska, heska i bade?ska zostan? opisane w odr?bnym artykule.

Komentarze

Dodaj komentarz