.:Wargaming Zone:. - serwis wargamingowy - .:Artykuł - Moskiewscy ?ilcy:.
Wargaming Zone     
Niedziela godzina 14:04,
24 wrzesień 2017

Moskiewscy ?ilcy
Data: Wt 16 Lip, 2013
Autor: Marcin Gaw?da
Krtki artyku? o intryguj?cej formacji moskiewskiej z XVII wieku

?ilcy byli szlacht?. Zacz?li pojawia? si? w ?ród?ach w XVI wieku i przestali istnie? w XVIII, wraz z przej?ciem armii carskiej na wzór zachodnioeuropejski. W tabeli czynów (rang) plasowali si? na czwartym miejscu, po stolnikach, strapczych i moskiewskich dworianach. Pewna ilo?? synów dworian, dzieci bojarskich, stolników i strapczych zobowi?zana by?a do ?ycia w Moskwie w pe?nej gotowo?ci do s?u?by wojennej. To w?a?nie ci szlacheccy synowie nazywani byli ?ilcami. Wykorzystywani byli do ró?norakich zada?, pe?nili s?u?b? ochronn? na Kremlu, rozwozili carskie gramoty itp.

W 1663 r. zilców by?o ok. 2 tys. Car Piotr I zakaza? mianowa? nowych ?ilców, a tych co jeszcze s?u?yli poleci? zapisywa? na s?u?b? do pu?ków gwardyjskich i innych jednostek regularnej armii. W 1713 r. by?o jeszcze ok. 5 tys. ?ilców, a ostatnie o nich wzmianki pochodz? z lat 20-stych XVIII wieku.

?ilcy otrzymywali w pomiestie nadzia?y ziemi wielko?ci od 350 do 1000 ?wierci oraz ?o?d w wysoko?ci od 10 do 82 rubli na rok. Wielko?? nadania ziemskiego oraz pensji zale?a?a od zas?ug ka?dego z ?ilców. ?ilcy s?u?yli jedynie w Moskwie (tzw. ?ileckije spiski - wykazy ?ilców). W innych miastach imperium ?ilców nie by?o [1].

 

 

?ilcy pe?nili na dworze carskim honorow? s?u?b?. Ich nazwa bra?a si? st?d, ?e do Moskwy - „na ?ycie" - przyje?d?a?y z innych grodów dzieci bojar i dworian.

Odzie? ?ilców nie ró?ni?a si? szczególnie od strojów noszonych przez inn? arystokracj? dworia?sk? i sk?ada?a si? przede wszystkim z d?ugiego kaftana, tyle, ?e z nieco w??szym wci?ciem, niskim stoj?cym ko?nierzem i zaw??aj?cymi si? r?kawami. Na g?owie nosili spiczaste czapki z futrem woko?o, a na r?kach bia?e r?kawice.

Broni? sieczn? by?a zapewne szabla, natomiast bro? drzewcowa to typowa dla oddzia?ów pa?acowych partyzana. Ostrze nasadzone by?o wi?c na d?ugi drzewiec obszyty suknem albo at?asem [2].
Trzeba podkre?li?, ?e rzeczywisty stan maj?tkowy (ziemski) ?ilców by? bardzo zró?nicowany. Podczas gdy jedni mieli we w?adaniu nawet kilkaset ?wierci ziemi, inni mieli jej niewiele. ?ilcy mogli by? posiadaczami zarówno pomiesti jak i wotczyn (wotczyna - w?asno?? bezwarunkowa i dziedziczna; pomiestia - warunkowe i do?ywotnie nadzia?y ziemskie), a co za tym idzie zawiadywali wi?ksz? lub mniejsz? liczb? ludno?ci. W skrajnych przypadkach ?ilec móg? by? posiadaczem ziemskim (na terenie powiatu moskiewskiego albo poza nim), ale z jakiego? powodu, np. zniszcze? wojennych, na jego ziemiach nie gospodarowa? ani jeden ch?op, czy bobyl.

Przyk?adowo ?ilcy Lubim i Siemion Riapowowie w?adali rozleg?ym pomiestiem po?o?onym w powiecie dmitrowskim (460 ?wierci i 7 zagród ch?opskich), podczas gdy ?ilec Stiepan Tiewaszow nie mia? nigdzie „ani jednej ?wierci" pomiestnej, natomiast by? w?a?cicielem zakupionej przez siebie wotczyny po?o?onej na terenie powiatu moskiewskiego (27 ?wierci i dwóch ch?opów oraz bobyl). Z kolei ?ilec Maksym Jelczaninow posiada? 140 ?wierci pomiestia w powiecie suzdalskim, ale nie by?o tam „ani jednego ch?opa, czy bobyla". Takie przypadki wcale nie by?y odosobnione. W podobnej sytuacji znajdowa? si? ?ilec Wasyl Bobryniszczew-Puszkin, w którego pomiestiu w powiecie mieszczowskim nie by?o w ogóle ch?opów [3].

 

 

Powy?sza ilustracja jest bodaj najbardziej rozpowszechnion? rycin?. Odpowiada ona opisowi oddzia?u paradnego ?ilców jaki widzia? Bernard Tanner w czasie swojego pobytu w Moskwie.

Tanner, cz?onek poselstwa polsko-litewskiego do Moskwy w 1678 roku, opisa? witaj?cych ich w stolicy ?ilców nast?puj?co: „wszyscy byli ubrani w jednakowe d?ugie lu?no sp?ywaj?ce szaty czerwonej barwy. Dosiadali ?nie?nobia?ych rumaków, a do ramion mieli przypi?te pi?knie malowane skrzyd?a, które stercza?y ponad ich g?owami. Trzymali prócz tego d?ugie kopie, na których grotach by? przymocowany poz?acany wizerunek lataj?cego smoka, obracaj?cy si? w zale?no?ci od podmuchu wiatru. Zdawa?o si?, ?e to wojsko to hufiec anielski" [4].

W momencie wojny, gdy wyprawiano ich na front, ?ilcy nie wyst?powali w tradycyjnym stroju paradnym, ale s?u?yli w innych formacjach, na przyk?ad w szlacheckiej z definicji moskiewskiej rajtarii.

Przyk?adem mo?e nam s?u?y? pu?k rajtarii van Bukhovena, który w latach 40-stych i 50-tych pe?ni? rol? jednostki szkol?cej kadry dla innych pu?ków rajtarii. Wi?ksza cz??? pu?ku van Bukhovena sk?ada?a si? z „grodowych dzieci bojarskich", znacznie mniej by?o w nim przedstawicieli dworian. W 1650 r. z 2000 oficerów i rajtarów dworian by?o zaledwie 358: 1 stolnik, 39 strapczych, 19 dworian moskiewskich i 300 ?ilców. Rok pó?niej dworian by?o w pu?ku 460, z tego ?ilców a? 407 [5].

Jak wynika z artyku?u ?ilcy w ?aden sposób nie stanowili odr?bnej jednostki wojskowej, a raczej klas? spo?eczn?. Je?li wyst?powali jako zwarta formacja to jedynie w obr?bie Moskwy jako formacja porz?dkowa, gwardyjska i reprezentacyjna, a nie stricte bojowa.

Wi?kszo?? producentów figurek myli ?ilców z husarzami, kopijnikami b?d? przedstawia je po prostu w stroju paradnym, na wzór opisu Bernarda Tannera.

Dwa przyk?ady poni?ej.

 

 

 

Przypisy:

[1] Uspienskij G.P., Opyt povestvovania o drevnostiach Russkich, Charków 1818, s. 174-176; https://ru.wikipedia.org/wiki/Жильцы_(чин)

[2] http://losos-onego.ru/odezhda-russkix-vojsk-v-ix-xvii-vv/22-zhilec-i-ryndy.html

[3] D. Czerska, Mi?dzy „smut?" a kryzysem lat 40. XVII w., Kraków 1978, s. 114-115.

[4] Poselstwo polsko-litewskie do Moskwy w roku 1678 szcz??liwie przedsi?wzi?te, opisane przez naocznego ?wiadka Bernarda Tannera, oprac. A. Strojny, Kraków 2002, s. 164.

[5] http://history.milportal.ru/2012/10/rejtary-polka-i-fanbukovena/

 

 

 


Komentarze

Dodaj komentarz