.:Wargaming Zone:. - serwis wargamingowy - .:Artykuł - Szwedzkie sztandary zdobyte przez wojska polskie i litewskie w latach 1600-1629 cz. 2:.
Wargaming Zone     
Pi±tek godzina 22:21,
17 listopad 2017

Szwedzkie sztandary zdobyte przez wojska polskie i litewskie w latach 1600-1629 cz. 2
Data: Wt 21 Wrz, 2010
Autor: Micha? ‘Kadrinazi’ Paradowski
Cz??? 2 artyku?u o sztandarach szwedzkich dotyczy lat 1625-1626 (Inflanty i Prusy)

Informacje dotycz?ce zdobyczy z Infant w okresie 1625-1629 a tak?e z Prus w okresie 1626-1629 s? bardzo ró?norodnej jako?ci. Oprócz zdawkowych wzmianek o samym fakcie zdobycia sztandaru lub sztandarów, mamy tak?e niezwykle interesuj?cy opis szwedzkich chor?gwi, które wpad?y w r?ce Polaków po bitwie pod Hammerstein w 1627 roku. Poni?ej wszystkie udokumentowane przypadki, do których uda?o si? dotrze? autorowi.

Potyczka pod Prolmozj? - prawdopodobnie 17 pa?dziernika 1625 roku. Litewski podjazd z?o?ony z jazdy kozackiej zaskoczy? oddzia? szwedzki kapitana Adama de la Chapelle (Adama Rykarda de Lassapelle, jak nazwali go w owym czasie Litwini). Szwedzi ponie?li du?e straty, ?upem Litwinów pad?y tak?e dwa sztandary [1]. Poniewa? de la Chapelle osobi?cie dowodzi? kompani? drago?sk?, a jego oddzia? sk?ada? si? najprawdopodobniej z dwóch kompanii dragonii (by? mo?e z regimentu de la Barre) mo?emy wi?c za?o?y?, ?e utracono w?a?nie drago?skie kornety. Niestety, brak ich opisu.

Bitwa pod Czarnem (Hammerstein) - kapitulacja szwedzka 15 kwietnia 1627 roku. Tutaj spotykamy si? z najdok?adniejszym spisem zdobytych chor?gwi, zamieszczonym w relacji hetmana Stanis?awa Koniecpolskiego [2]. W r?ce Polaków wpad?o 13 kornetów kawalerii i 13 chor?gwi piechoty. Poni?ej pozwol? sobie na obszerne zaczerpni?cie z „Rosprawy..." (w??cznie z jak?e uroczym t?umaczeniem sentencji ?aci?skich i niemieckich).

Wszystkie poni?sze komentarze w nawiasach kwadratowych pochodz? ode mnie, w nawiasach zwyk?ych t?umaczenie sentencji ?aci?skich i niemieckich, podane za oryginalnym tekstem „Rosprawy...".

 

- osiem chor?gwi piechoty z kitayki [jedwabnej tkaniny] b??kitney a pomara?czowey, mi?dzy któremi na iedney by? Krzy? ?ó?ty [mog?a to by? chor?giew pu?kownika, zwyczajowa by?a ona bardziej ozdobna]

- pi?? z kitayki bia?ey y ?ó?tey w szachownic? zgotowanych.

Jerzy Teodorczyk zasugerowa? [3], ?e ilo?? chor?gwi oznacza?a, ?e piechota szwedzka tworzy?a jeden regiment [osiem b??kitnych chor?gwi] pod pu?kownikiem Teuffelem i skwadron [pi?? w szachownic?] pod podpu?kownikiem Kötteritzem. Wydaje si? to zasadne, nie mo?na si? jednak zgodzi? z sugesti?, ?e niebieskie sztandary oznacza?yby stary „Niebieski" regiment Teuffla [Blå regementet] - regiment ten bowiem od jesieni 1626 roku [kiedy to zosta? przerzucony z Inflant] walczy? jako cz??? szwedzkiej armii polowej w Prusach. Zreszt? w relacji hetmana czytamy, ?e Teuffel regiment swoy abo woysko na Malborku zostawi?.

Lista sztandarów kompanii rajtarii [najpierw nazwisko rotmistrza, potem opis]

1. Oberster Jan Streff [de facto pu?kownik Johan Streiff von Lawenstein] - rotmistrz dowodz?cy jego kompani? nieznany - chor?giew adamaszkowa bia?a, po obydwu stronach salamandra w ogniu, wyhaftowana z?ot? i srebrn? nici?, ?aci?ski napis me nutrit, alios extingvit (Mnie karmi, inszych gasi)

2. Oberster Teiffel [pu?kownik Maximilian Teuffel] - jego kompania mia?a wchodzi? w sk?ad zgrupowania jako czternasta kompania jazdy, brak jednak informacji by dosta?a si? w r?ce Polaków.

3. Pu?kownik Kiedryc [podpu?kownik Fridrich von Kötteritz] - rotmistrz nieznany - chor?giew adamaszkowa ?ó?ta, na niej wyhaftowane z?ot? i czerwon? nici? jedwabne serce, z którego „wychodzi?y" zielone ga??zki ruty. Po tej samej stronie data zaci?gni?cia kompanii - 1627 - i niemiecki napis Herz ohn Giet (serce bez trucizny). Po drugiej stronie opancerzona r?ka [a? po rami?], haftowana srebrem, trzymaj?ca srebrny miecz. Kolejny niemiecki napis Trew biss in den Todt (wierny a? do ?mierci).

4. Pu?kownik Kallenbach [Moritz Pensen von Caldenbach, w owym czasie major lub podpu?kownik] - chor?giew lazurowa adamaszkowa, po obydwu stronach wizerunek rzymskiego bohatera Markusa Curciusa, haftowany z?otem i srebrem. Rzymianin siedzia? na koniu, tak?e wyhaftowanym srebrn? nici?, trzyma? w prawej d?oni bu?aw?. Ko? skaka? z zielonego pola w ogie?. ?aci?ska sentencja Pro commodo Publico (Dla dobra pospolitego).

5. Major Jan Grodt [prawdopodobnie Johan Groot] - lazurowa adamaszkowa chor?giew, z obydwu stron ?wi?ty Jerzy (haftowany z?ot? nici?) na koniu (srebrn? nici? haftowanym) przebijaj?cy z?ot? w?óczni? smoka (znów z?ota i srebrna ni?). ?aci?ska sentencja Dum Spiro Spero (Póki tchn? spodziewam si?) [4].

6. Major Jan [Johan] von Breckfeldt - chor?giew lazurowa adamaszkowa, po obu stronach haftowany srebrem je?dziec z mieczem, jad?cy na z?otym koniu na zielonym polu (tle). Data zaci?gu 1626, ?aci?ski napis Florebo prospiciente Deo, virtuti et Marte (B?d? kwitn?? za opatrzno?ci? bosk?, cnot? y dzielno?ci? rycersk?).

7. Kapitan Jan [Johan] Ludwig Ringe - znów lazurowa adamaszkowa chor?giew, na niej wyszyty z?ot? nici? ?uraw, trzymaj?cy w „nodze" kamie?. Napis ?aci?ski Vigilemus (Czuymy w znaczeniu Czuwajmy) [5].

8. Kapitan Jan [Hans] Deckert - lazurowa at?asowa chor?giew, po obu stronach go?a r?ka z mieczem, ukazuj?ca si? z nieba pomi?dzy srebrnymi promieniami. Niemiecki napis Gott waldts ich wags (Niech Bóg pomo?e, ia si? b?d? kusi?). W górnym k?cie [lewym?] litery G.A.K.J.S, w drugim górnym k?cie [prawym? Lub odwrotnie, niestety nie jest to wyt?umaczone w tek?cie] V.S.L. U do?u chor?gwi litery H.D.E.F.D.M.G.D.V.H.A.

9. Kapitan Jan [Johan] Burchard von Schienberg - chor?giew adamaszkowa pomara?czowa, z obu stron haftowany srebrn? nici? lew, trzymaj?cy „w nodze" [w ?apie jak mniemam...] srebrny miecz. Napis Trawe Gott undt hab ein Lewen Mudt, den Gluck wird noch werden gutt (Ufay Bogu, a miey lwi umys?, twoie szcz??cie jeszcze b?dzie dobre) [6].

10. Kapitan Krysztoff [Christoph] a Klutzinck - kapitan nie wzi?? udzia?u w wyprawie, zosta? w Niemczech by zaci?ga? wi?cej ?o?nierzy. Chor?giew tej kompanii by?a bia?a, na niej z obu stron ?wi?ty Jerzy (z?ota i czarna nitka) na z?otym koniu, z?ot? w?óczni? przebijaj?cy smoka. Napis Dum spiro (Póki oddycham).

11. Kapitan N. Picht - lazurowa adamaszkowa chor?giew, na niej z?oty lew (po obu stronach), otoczony z?otym wie?cem, w nodze [zapewne znowu chodzi o ?ap?...] trzymaj?cy miecz. Napis Omnia cum Deo (Wszytko z Bogiem).

12. Kapitan Jan Krysztoff [Hans Christoph] von Borcksdorff - chor?giew adamaszkowa lazurowa, na niej z obu stron haftowany z?otem Krzy?. Z jednej strony napis In hoc signo vinces (Tym znakiem zwyci??ysz) a tak?e inicja?y kapitana H.C.V.B. i rok zaci?gni?cia kompanii - 1626. Po drugiej stronie chor?gwi sentencja Jesus salvator mundi sis protektor noster (Jezus Zbawiciel ?wiata, niech b?dzie obro?c? naszym).

13. Kapitan Jakub [Jakob] von Borcksdorff - lazurowa adamaszkowa chor?giew, z sentencj? Durch Gottes Hilff undt Segen wollen wir unsere Feind erlegen (Za bo?? pomoc? y b?ogos?awie?stwem chcemy nieprzyjacio?y nasze zwyci??y?).

14. Kapitan von Ahnen [jedyny oficer w s?u?bie szwedzkiej o takim nazwisku, jakiego uda?o si? zidentyfikowa? to Marten von Ahnen. Tyle tylko, ?e kompania kirasjerów któr? dowodzi? by?a w?a?nie w tym czasie przegrupowywana z Inflant do Prus. By? mo?e to zupe?nie inny oficer?] - chor?giew czerwona adamaszkowa, na niej z?oty lew ozdobiony koron?, atakuj?cy mieczem Polaka broni?cego si? szabl?. Polski ?o?nierz ma w drugiej r?ce buzdygan opuszczony ku ziemi [chyba ?e ?le zrozumia?em tu tekst i to lew ma w ?apie buzdygan, acz nie wydaje mi si?...]. Napis Gottes der Schweden und Pommeren Freundt, undt aller Polen Feundt (Bo?y, szwedzki i pomorski przyjaciel, a wszystkich Polaków nieprzyjaciel). Po drugiej stronie widnia? wizerunek kapitana von Ahnen na koniu, przed nim sta?a panna podaj?ca mu wieniec. U góry napis Der von Ahnen bin ich genandt, nach Ehr undt Tugend streidt meine Handt (Nazwisko mam von Ahnen, o s?aw? i cnot? wojuje r?ka moja). Po?rodku sztandaru kolejna sentencja Meinem Cornet wirdt Gott helffen, daneben nach dieser Jungfrawen mit reputation zu streben (mojej chor?gwi Bóg pomo?e, abym si? stara? z dobr? s?aw? o dost?pienie tej panny).

Relacja hetma?ska przynosi nam jeszcze nader interesuj?cy opis kapitulacji wojsk szwedzkich. Kompanie wymaszerowa?y przed armi? koronn? ze zwini?tymi sztandarami, po czym po kolei chor??y z ka?dej kompanii zbli?a? si? do hetmana. Jako pierwsi swe chor?gwie musieli z?o?y? rajtarzy. Chor??y musia? zsi??? z konia, zdj?wszy kapelusz uk?oni? si? siedz?cemu na koniu hetmanowi Koniecpolskiemu, po czym rozwin?? sztandar i z?o?y? go na ziemi. Dla wielu ?o?nierzy szwedzkich musia?o by? to wstrz?saj?ce prze?ycie, gdy? niektórzy byli z tych 13 chor??ych, którzy oddawai?c chor?gwie swoie pod nogi J.M.Pana Hetmana, od ?alu y wstydu, oczy ?zami zalewali. Po rajtarach przysz?a kolej na piechurów, którzy tak?e zdali swe chor?gwie Koniecpolskiemu.

Bitwa morska pod Oliw? - 28 listopada 1627 roku [7]. W toku s?ynnego starcia na redzie gda?skiej (pod tak? nazw? bitwa przesz?a do historii Szwecji), w r?ce polskich marynarzy i ?o?nierzy wpad?o kilka sztandarów i bander. W czasie walki na pok?adzie szwedzkiego galeonu Tigern porucznik polskiej piechoty morskiej Henrich Ollofsen wyrwa? z r?k szwedzkiego chor??ego sztandar i wraz z cenn? zdobycz? powróci? na pok?ad ?wi?tego Jerzego. Sztandar by? bia?y, taftowy, z wyhaftowanym motywem wie?y i napisem (niestety nieznanym, by? mo?e by? to tak typowy dla armii szwedzkiej w tym okresie anagram GARS?) [8]. Zapewne by?a to chor?giew kompanii piechoty szwedzkiej, która walczy?a na pok?adzie galeonu flagowego - nie jestem jednak w stanie na dzie? dzisiejszy ustali?, z którego regimentu móg? pochodzi? ten oddzia?, z du?? pewno?ci? mo?na jednak za?o?y?, ?e by? to regiment krajowy, zapewne szwedzki. Kiedy za?oga Tigerna skapitulowa?a, wraz z okr?tem ?upem zwyci?zców musia?a tak?e pa?? ca?a kolekcja bander galeonu - przynajmniej trzy lub cztery sztandary narodowe i królewskie, a tak?e d?ugie flagi w kolorach narodowych.

Z kolei ze szwedzkiego galeonu Solen, nim okr?t ten wylecia? w powietrze, uda?o si? zdoby? bander?, któr? bosman Benedykt Szelf z Wodnika zerwa? z grotmasztu. Brak danych o pozosta?ych sztandarach (w tym o sztandarze który mog?a mie? ze sob? na pok?adzie szwedzka piechota), zapewne podzieli?y los okr?tu. By? mo?e jaka? zosta?a wy?owiona z morza przez zwyci?zców, nie znalaz?em jednak na ten temat ?adnych dodatkowych informacji.

Bitwa pod Treiden - 1 lutego 1628 roku. Ma?o znane starcie z Inflant, gdzie litewskie zgrupowanie pu?kownika Wojciecha Korffa pokona?o Szwedów dowodzonych przez genera?a Gustava Horna. Dysponujemy niezwykle interesuj?c? relacj? litewsk? z tego starcia [9] - wed?ug uczestnika bitwy w r?ce Litwinów mia?y wpa?? dwa sztandary - jazdy dwa kornety zbito, a z ostatkiem wzi?to.

Starcie pod Ostród? - 23 pa?dziernika 1628 roku. Regiment najemnych arkebuzerów pu?kownika Wulfa Henrika von Baudissina zosta? zaskoczony przez polski podjazd. W toku walki niemieccy najemnicy (warto doda? - weterani z rozwi?zanej armii du?skiej) ponie?li ci??kie straty, a sam pu?kownik i 50 ?o?nierzy zostali wzi?ci do niewoli. Jak pisa? uradowany hetman Koniecpolski Baudis [ma tu na my?li Baudissina] (...) w r?ce si? nasze z wiel? swoich znacznych ?o?nierzów dosta?, i jego regiment, który si?a Gustawa kosztowa? i wiele sobie po nim obiecywa?, jest zniesiony [10]. Szwedzi przyznali si? do utraty trzech kornetów [11] (o czym jednak hetman w li?cie nie wspomina) [12], a gdy Baudissin zosta? wymieniony na polskich je?ców i wróci? do armii szwedzkiej, otrzyma? reprymend? za stosowanie „niemieckiej taktyki" (czyli karakolu) w obliczu polskiej jazdy.

Bitwa pod Trzcianem - 27 czerwca 1629 roku [13]. Hetman Koniecpolski w li?cie pisanym do Zygmunta III w dzie? po bitwie wspomnia? o zdobyciu w toku walki dziesi?ciu kornetów (czyli sztandarów kawalerii) [14]. W kolejnym li?cie, napisanym 29 czerwca (a nie 26 czerwca, jak b??dnie jest to datowane), wspomnia? ju? o dziesi?ciu kornetach zdobytych w walce i pi?ciu kolejnych, które pad?y ?upem si? koronnych w po?cigu za Szwedami [15]. Cesarski genera? Arnim w li?cie pisanym po bitwie napisa? o jedenastu sztandarach [16]. Ró?nica jednego sztandaru w pierwszych raportach obydwu dowódców mo?e wynika? z tego, ?e pod Trzcianem uda?o si? odbi? sztandar husarskiej chor?gwi hetmana Koniecpolskiego, utracony zim? w bitwie pod Górznem [17]. Zosta? on zdobyty przez pu?kownika Hansa Wrangla, który kaza? go przytwierdzi? do drzewca sztandaru jednej z kompanii kirasjerskiej swojego skwadronu najemnego. Pozwala to domniemywa?, ?e w r?ce zwyci?skich wojsk koronnych i cesarskich wpad? sztandar tej w?a?nie kompanii jazdy - dodatkowo i sam pu?kownik zgin?? pod Trzcianem, b??dnie zreszt? identyfikowany potem przez polskich autorów jako syn feldmarsza?ka [18].

Nie uda?o mi si? jednak ustali?, które jednostki szwedzkie utraci?y swoje chor?gwie. Listy pobitewne nie przynosz? ?adnych dodatkowych opisów. Oczywi?cie po analizie strat szwedzkich oddzia?ów mo?na domniemywa?, które oddzia?y mog?y utraci? swoje kornety - przede wszystkim najbardziej wykrwawiony regiment grafa re?skiego Otto Ludwiga czy kolejne kompanie skwadronu Hansa Wrangla - niemniej jednak wci?? nie uda?o mi si? odnale?? ?adnego potwierdzenia w dost?pnych ?ród?ach polskich i szwedzkich. Swoj? drog? sama bitwa pod Trzcianem wymaga zupe?nie nowego krytycznego opracowania, gdy? w polskich opracowaniach powiela si? wci?? wiele naros?ych mitów i bitwa traktowana jest bardzo jednostronnie.

Na tym ko?czy si? na dzie? dzisiejszy zasób mojej skromnej wiedzy o sztandarach szwedzkich, które sta?y si? zdobycz? naszych ?o?nierzy w toku walk 1600-1629. Na pewno s? to niepe?ne dane - wci?? s?abo opisane s? kampanie 1609 roku w Inflantach, 1628 i 1629 w Inflantach czy kampania 1628 roku w Prusach; bez w?tpienia kryj? w sobie inne ciekawe historie. Bez w?tpienia przydatne by?oby dotarcie do szwedzkich ?róde?, zw?aszcza z kampanii w Inflantach 1625-29 - dowodz?cy tam Gustav Horn wielokrotnie walczy? z Litwinami, po ka?dym starciu musia? sk?ada? dok?adne raporty Gustawowi II Adolfowi. Wiele z materia?ów ?ród?owych nigdy nie ujrza?o ?wiat?a dziennego, liczne archiwa europejskie (zw?aszcza polskie i szwedzkie) posiadaj? w swoich zbiorach dokumenty które rozszerzy?yby wiedz? w tym temacie. Mam jednak nadzieje, ?e niniejszy tekst zach?ci Czytelników do w?asnych poszukiwa?, mo?e by? tak?e przydatny dla modelarzy czy wargamerów. Je?eli tylko uda mi si? uzyska? nowe dane, nie omieszkam rozszerzy? niniejszego artyku?u i podzieli? si? nim z zainteresowanymi tematyk? wojen polsko-szwedzkich w pierwszej po?owie XVII wieku.

Przypisy

1 Bruli?ski Z, Diariusze wyprawy hetmana litewskiego Lwa Sapiehy do Inflant w 1625 r., [w:] Studia historyczno - wojskowe, t. II - (za rok 2007), red. K. Bobiaty?ski, P. Gawron, M. Nagielski, Zabrze 2008

2 Rosprawa Ja?nie Wielmo?nego Pana J.M?ci P. Stanis?awa z Koniecpola Koniecpolskiego, Wojewody Sendomirskiego, Hetmana Koronnego, etc. etc. z Woyskiem Xi???cia Sudermaoskiego Gustawa pod Amerstynem w R.P. 1627, d.17 kwietnia [w:] Pami?tniki o Koniecpolskich, w opracowaniu Stanis?awa Przy??ckiego, Lwów 1842, str. 241-249

3 Jerzy Teodorczyk, Wyprawa szwedzka z Meklemburgii do Prus Królewskich 1627 r. [w:] Studia i Materia?y do Historii Wojskowo?ci, t. VI, z.2, Warszawa 1960, str. 137

4 Sentencj? ow? znam raczej w wersji póki oddycham, póty jest nadzieja.

5 Rafa? Szwelicki podsun?? mi wyja?nienie zagadkowego po??czenie ?urawia i napisu. Jako ?e ?uraw sypia? z jedn? nog? podkulon?, ju? od czasów staro?ytnych wierzono, ?e w owej nodze trzyma kamie?, który w przypadku za?ni?cia spada? na drug? nog? i budzi? ?urawia. St?d wizerunek ?urawia z kamieniem u?ywany by? jako symbol czuwania, „stania na stra?y".

6 A raczej zaufaj Panu i miej lwi? odwag?, a b?dziesz mia? dobre szcz??cie

7 Informacje na temat przebiegu bitwy za: E. Kaczorowski, Oliwa 1627, Warszawa 2001, str. 44-45, 97-106.

8 Diarium Commissionis Regiae A tertia Novembris Anni MDCXXVII usque ad ultimam augusti a[nn]o 1628 Conscriptup per Joannem Heppium Secratarium Commissionis, karta 29 [za:] Wiktor Fenrych, Akta i Diariusz Królewskiej Komisji Okr?towej Zygmunta III z lat 1627-1628, Gda?sk-Gdynia 2001, str. 70.

9 Nowiny z Inflant które si? dzia?y pod Treydanem..., Teki Naruszewicza, t. 119, nr 23. Jak s?usznie zauwa?y? Rados?aw Sikora, dokument ten jest ?le datowany w TN - zamiast 1628 mamy tam dat? roczn? 1627.

10 Od Pana Hetmana do Xi?dza Kanclerza, datum z Ryn, dnia 24. Pa?dziernika 1628 [w:] Pami?tniki o Koniecpolskich, Stanis?aw Przy??cki (oprac.), Lwów 1842, str. 140

11 Za niepublikowanym listem Salviusa do Oxenstierny z dnia 18 pa?dziernika 1628 roku (w kalendarzu julia?skim, czyli 29 pa?dziernika w stosowanym u nas kalendarzu gregoria?skim), na którym oparli si? autorzy opisu w „Polska Kriget".

12 Za to Pawe? Piasecki podaje w swej kronice liczb? 12 sztandarów, jednak trudno zawsze traktowa? go jako wiarygodne ?ród?o, bior?c pod uwag?, ?e np. o Hammerstein napisa?, ?e zdobyto 25 kornetów i 30 sztandarów piechoty. Patrz: Kronika Paw?a Piaseckiego... op cit., str. 328 (Hammerstein) i 336 (Ostróda).

13 Kwestie b??dnego nazewnictwa i datowania bitwy porusza Mariusz Balcerek w swoim artykule: Bitwa pod Trzcianem w 1629 roku. Przyczynek do kwestii daty bitwy. Chcia?bym serdecznie podzi?kowa? Mariuszowi za udost?pnienie artyku?u przed jego (rych?? mam nadziej?) publikacj?.

14 Od Pana Hetmana do Króla Jego Mo?ci z pod Nowejwsi na pobojowisku, dnia 28 czerwca 1629 [w:] Pami?tniki o Koniecpolskich, oprac. Stanis?aw Przy??cki, Lwów 1842, str. 156.

15 Relacja bitwy Trzcia?skiej, pos?ana od J.Mci P. Hetmana (Stanis?awa Koniecpolskiego). Pod Now? Wsi?, 26 Junii 1629 [w:] Przyczynki do dzia?a? hetmana polnego koronnego Stanis?awa Koniecpolskiego w Prusach Wschodnich i na Pomorzu przeciwko Gustawowi Adolfowi, oprac. Otto Laskowski, Przegl?d Historyczno-Wojskowy, t. IX, z.3, 1937, str. 431.

16 Israel Hoppe, Geschichte des ersten schwedisch-polnischen Krieges in Preussen : nebst Anhang, Leipzig 1887 , str. 414.

17 Relacja bitwy Trzcia?skiej, pos?ana od J.Mci P. Hetmana (Stanis?awa Koniecpolskiego). Pod Now? Wsi?, 26 Junii 1629 [w:] Przyczynki do dzia?a? hetmana polnego koronnego Stanis?awa Koniecpolskiego w Prusach Wschodnich i na Pomorzu przeciwko Gustawowi Adolfowi, oprac. Otto Laskowski, Przegl?d Historyczno-Wojskowy, t. IX, z.3, 1937, str. 431.

18 B??d ten powtarza np. Leszek Podhorodecki, S?awni hetmani Rzeczypospolitej, Warszawa 1994, str. 362. Syn feldmarsza?ka Wrangla, Johan, na pewno ch?tnie walczy?by w armii szwedzkiej, nie by?o to jednak w tym okresie mo?liwe, gdy? w 1629 roku Johan mia? dopiero 13 lat.

 


Komentarze

Wt 28 Wrz, 2010 Rafal1999 napisał:
Witam,

mam pytanko, czy sztandary szwedzkie by?y zawsze dwu stronnie wyszywane czyli napisy na sztandarze by?y zawsze pisane od lewej do prawej?

Czy niektre sztandary by?y jedno stronne? czyli napis z jednej strony napisany od lewej do prawej z drugiej by? napisany w spak.
Wargamer wypuszczaj?c swoje sztandary, jedn? stron? ma napisan? OK, ale na drugiej jest odbicie zwierciadlane i to g?upio wygl?da. Otrzyma?em odpowied?, ?e one by?y jednostronnie wyszywane.
Z twojego opisu wynika, ze by?y dwustronne (tam gdzie s? jakie? info o wygl?dzie).
R.


Dodaj komentarz